M

GS.TS Nguyễn Thị Mơ: 'Nên sửa đổi Luật Thương mại 2005'

GS.TS Nguyễn Thị Mơ - Viện trưởng Viện Chính sách công và Pháp luật, nguyên Hiệu trưởng Đại học Ngoại thương vừa có chia sẻ về Luật Thương mại 2005.

- Trước những hạn chế của Luật Thương mại 2005 hiện nay, có ý kiến cho rằng cần xem xét vấn đề sửa hoặc bỏ hẳn Luật Thương mại. Đứng trước ý kiến này, quan điểm của bà như thế nào?

- Theo tôi, đặt trong bối cảnh hiện tại, việc sửa Luật Thương mại đã mang tính cấp thiết nhưng có bỏ Luật Thương mại hay không lại là một vấn đề khác. Vấn đề đặt ra chính là phương pháp tiếp cận. Chúng ta tiếp cận theo cách phủ nhận toàn bộ, sạch trơn hay nhìn đạo luật dưới góc độ kế thừa và phát triển? Tôi nghĩ, không nên phủ nhận toàn bộ mà nên sửa đổi theo hướng kế thừa và phát triển.

Để bỏ một đạo luật, tôi nghĩ không nên trả lời một cách võ đoán hoặc thiếu căn cứ. Bởi lẽ, muốn hủy bỏ một đạo luật nào đó, chúng ta phải có đầy đủ căn cứ về lý luận lẫn thực tiễn. Theo tôi, có 4 căn cứ cần tính đến nếu chúng ta muốn bỏ một đạo luật.

Thứ nhất, căn cứ vào tính lịch sử, tính phù hợp, tính thích ứng và tính hoàn thiện của luật đó. Thứ hai, căn cứ vào thực tiễn vận hành nền thương mại của Việt Nam, xem việc bỏ Luật Thương mại sẽ có lợi hay không có lợi. Thứ ba, xem xét luật đó trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc hủy bỏ sẽ có tác động tích cực hay tiêu cực tới sự phát triển của nền kinh tế như thế nào. Thứ tư, cần tham khảo kinh nghiệm của các nước, xem trên thế giới, vị trí của pháp luật thương mại nói chung và Luật Thương mại nói riêng trong hệ thống pháp luật của mỗi nước như thế nào.

Trên cơ sở 4 căn cứ đó, tôi cho rằng hiện tại, chúng ta không có cơ sở về mặt lý luận, thực tiễn cũng như về mặt pháp lý để hủy bỏ Luật Thương mại 2005.

GS.TS Nguyen Thi Mo: 'Nen sua doi Luat Thuong mai 2005' hinh anh 1

"Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nói chung và Luật Thương mại 2005 nói riêng vẫn là yêu cầu cần thiết, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay".

- Có ý kiến cho rằng, Bộ luật Dân sự 2015 vừa được Quốc hội thông qua chính là luật khung, trong đó đã quy định cả những vấn đề mà Luật Thương mại đã có. Vì vậy, không cần thiết có sự hiện diện của Luật Thương mại? Bà nghĩ sao về nhận định này?

- Tôi không tán thành quan điểm này. Bởi lẽ, trong Luật Thương mại, có nhiều chế định mà Bộ luật Dân sự vừa sửa đổi không đưa vào. Ví dụ: khái niệm về hoạt động thương mại; chế định về thương nhân, mua bán hàng hóa quốc tế, hợp đồng xuất nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất, tại nhập, chuyển khẩu; chế định mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, nhượng quyền thương mại, dịch vụ logistic; các hoạt động về trung gian thương mại như đại lý mua, đại lý bán, ủy thác xuất nhập khẩu… Tất cả vấn đề đó gắn liền với nền thương mại trong bối cảnh mở cửa nhưng nếu Bộ luật Dân sự không quy định, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp cũng không quy định, vậy những hoạt động này sẽ điều chỉnh như thế nào? Chính vì vậy, phải có một luật nào đó quy định, đó chính là Luật Thương mại.

- Rõ ràng sự hiện diện của Luật Thương mại là cần thiết trong hoạt động thương mại của Việt Nam. Vậy đâu là định hướng sửa đổi cần thiết đối với Luật Thương mại 2005?

- Luật Thương mại 2005 đã chỉ rõ mối quan hệ giữa các luật, những quan hệ thương mại sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật Thương mại, những hoạt động thương mại chuyên ngành được quy định trong các luật chuyên ngành sẽ do luật chuyên ngành quy định. Những quy định nào không có trong luật chuyên ngành thì sẽ căn cứ vào Bộ luật Dân sự. Bởi vậy, cái gì là luật chung, cái gì là luật riêng đã rất rõ. Với quan hệ với Bộ luật Dân sự thì Luật Thương mại là luật riêng, trong mối quan hệ với luật chuyên ngành như: Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Kinh doanh bảo hiểm thì Luật Thương mại lại là luật chung. 

Thực tiễn cho thấy nhiều nội dung của Luật Thương mại 2005 không còn phù hợp. Chính vì vậy, việc rà soát, sửa đổi, bổ sung là thực sự cần thiết. Theo đó, quy định nào trùng với Bộ luật Dân sự, chúng ta không quy định nữa, nội dung gì chưa phù hợp với Điều ước quốc tế thì chúng ta điều chỉnh, bổ sung, những quy định nào vẫn còn phát huy tác dụng, chúng ta phải kế thừa và tiếp tục phát triển trên cơ sở của Luật Thương mại 2005. Đó là cách tiếp cận và định hướng cơ bản để chúng ta tiếp tục hoàn thiện Luật Thương mại.

- Việt Nam vừa gia nhập Công ước viên về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, đồng thời, gia nhập hàng loạt Hiệp định thương mại tự do như TPP, EVFTA...  Những sự kiện này ảnh hưởng như thế nào đến việc sửa đổi Luật Thương mại 2005?

- Luật Thương mại 2005 được ban hành khi Việt Nam chưa gia nhập Công ước viên năm 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, chưa tham gia TPP, AEC… cũng như chưa sửa đổi Bộ luật Dân sự 2005 (nay gọi là Bộ luật Dân sự 2015). Có một điểm trùng hợp là Bộ luật Dân sự sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 24/11/2015 thì cũng chính vào ngày này, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã ký quyết định gia nhập Công ước viên 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.

Trước đây, khi chưa gia nhập Công ước viên, Công ước viên sẽ không có hiệu lực đối với Việt Nam, trừ khi trong các hợp đồng xuất nhập khẩu các doanh nghiệp Việt Nam dẫn chiếu đến. Tuy nhiên, khi Việt Nam đã gia nhập Công ước viên, Công ước viên sẽ đương nhiên được áp dụng, kể cả trong trường hợp các doanh nghiệp không dẫn chiếu trong hợp đồng. Luật Thương mại 2005 đã quy định, nếu Điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia có các cam kết khác với quy định của Bộ luật Dân sự hay Luật Thương mại thì sẽ áp dụng quy định của Điều ước quốc tế. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là, có rất nhiều điểm trong Công ước viên rất khác với quy định của Luật Thương mại 2005. Ví dụ, chế định mua bán hàng hóa quốc tế, đặc biệt là các quy định về thủ tục giao kết hợp đồng, biện pháp bảo hộ pháp lý cho hợp đồng mua bán hàng hóa… Do đó, Luật Thương mại 2005 đương nhiên phải sửa đổi cho phù hợp.

Chúng ta đã gia nhập TPP và các Hiệp định thương mại tự do khác, đặc biệt là việc gia nhập Công ước viên 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, tức là, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã đi vào chiều sâu, mang tính toàn diện, tự do hóa thương mại ngày càng rộng mở. Chính vì vậy, chúng ta phải rà soát xem Luật Thương mại có cái gì đóng không, những nội dung nào mâu thuẫn với các cam kết quốc tế, Hiệp định đó không. Không có cách nào khác là chúng ta phải tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung. Có thể nói, việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nói chung và Luật Thương mại 2005 nói riêng vẫn là yêu cầu cần thiết, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay.

Bài phỏng vấn được thực hiện trong khuôn khổ chương trình “Kinh doanh và Pháp luật” do Đài Truyền hình Việt Nam và Công ty Cổ phần Truyền thông ALO phối hợp thực hiện, đưới sự hỗ trợ của Tổng công ty Khí Việt Nam - PV Gas. Chương trình được phát sóng định kỳ vào 8h55 thứ bảy, phát lại vào 14h chủ nhật hàng tuần trên kênh VTV2 - Đài truyền hình Việt Nam.

Chương trình được cập nhật tại website: http://kinhdoanhvaphapluat.com/



Sơn Trà

Bạn có thể quan tâm