Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Zing News nếu mạng chậm. Đóng
M

Nobel Vật lý vinh danh 'bí mật các vật chất lạ'

Giải Nobel Vật lý 2016 đã được trao cho ba nhà khoa học đang làm việc ở Mỹ với các phát hiện về lý thuyết quá trình chuyển hoá tô pô và các pha tô pô của vật chất.

Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển hôm 4/10 công bố giải Nobel Vật lý 2016 thuộc về ba nhà khoa học người Anh đang làm việc tại Mỹ là David Thouless của Đại học Washington ở Seattle, Duncan Haldane của Đại học Princeton ở New Jersey và Michael Kosterlitz của Đại học Brown ở Providence. 

Các nhà khoa học được vinh danh nhờ các phát hiện về lý thuyết quá trình chuyển hoá tô pô và các pha tô pô của vật chất (topological phase transitions and topological phases of matter).

Theo ABC News, hình học tô pô (topology) là một nhánh của toán học giải thích nguyên nhân điện dẫn suất bên trong các lớp mỏng thay đổi theo các bước số nguyên. Nó nghiên cứu đặc tính của các vật thể vẫn không thay đổi, được bảo toàn dù vật thể bị biến dạng. Do vậy, nó còn được gọi là "hình học của màng cao su", trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng của toán học giai đoạn thập niên 1970.

Thông báo của Uỷ ban Nobel nói các nhà khoa học đã phát hiện ra bí mật của các “vật chất lạ...mở cánh cửa về thế giới mà vật chất có thể chuyển sang các trạng thái khác thường”. 

“Họ đã dùng các phương pháp toán học cấp cao để nghiên cứu các trạng thái khác thường của vật chất, ví dụ như trạng thái siêu dẫn, siêu lỏng, hay các từ trường mỏng”.

Nobel Vat ly vinh danh 'bi mat cac vat chat la' hinh anh 1
Trái qua: Ba nhà khoa học David Thouless, Duncan Haldane và Michael Kosterlitz

 

. Ảnh: Ủy ban Nobel. 

Ứng dụng khoa học và điện tử 

Theo Uỷ ban Nobel, các nghiên cứu này mở đường cho cuộc tìm kiếm các trạng thái mới và lạ của vật chất và họ hy vọng vào khả năng áp dụng của nghiên cứu cho các ứng dụng về khoa học và các thiết bị điện tử. 

Đầu những năm 1970, Kosterlitz và Thouless lật ngược các lý thuyết trước đó cho rằng tình trạng siêu dẫn và siêu chất lỏng không thể xảy ra ở các lớp mỏng.

Họ chứng minh rằng siêu dẫn có thể xảy ra ở nhiệt độ thấp và đồng thời giải thích được cơ chế chuyển trạng thái mà khiến siêu dẫn biến mất ở nhiệt độ cao. 

Tô pô là loại hình học nghiên cứu tính chất của các hình dạng và các mặt vẫn bất biến dưới tác dụng kéo giãn, bẻ cong, co nén, và xoắn. Không giống như những hình học khác, tô pô học không xét độ lớn của các chiều dài và các góc, nó là một môn hình học phi định lượng.

Nói cách khác, môn này chỉ nghiên cứu tính chất vị trí của các hình dạng và các mặt.

Ngạc nhiên về giải thưởng

Tại cuộc họp báo sau tuyên bố giải, giáo sư Haldane phát biểu qua điện thoại rằng: "Tôi, cũng như những người khác, vô cùng ngạc nhiên và hạnh phúc. Rất nhiều nghiên cứu mới dựa trên công trình nghiên cứu cơ bản này của chúng tôi đang diễn ra".

Giáo sư Haldane (sinh năm 1951) là nhà vật lý người Anh. Ông lần lượt nhận bằng thạc sĩ và tiến sĩ ở Anh, rồi sau đó chuyển sang làm việc tại các đại học Mỹ. Ông giảng dạy và nghiên cứu tại Đại học Princeton từ năm 1990 đến nay.

Giáo sư Kosterlitz vốn là con trai của nhà nghiên cứu về sinh hóa nổi tiếng. Ông cũng nhận bằng thạc sĩ và tiến sĩ ở Anh. Từ năm 1982, ông là giáo sư giảng dạy về vật lý tại Đại học Brown, một trong những đại học chất lượng hàng đầu ở Mỹ.

Ông Thouless (sinh năm 1934) là nhà nghiên cứu chuyên về vật lý các chất ngưng tụ. Trước khi nhận giải Nobel năm 2016, ông cũng từng nhận giải Wolf của Israel, được xem là giải thưởng danh giá thứ 2 của giới vật lý và hóa học sau giải Nobel.

Thouless tốt nghiệp tiến sĩ tại ĐH Cornell, dưới sự hướng dẫn của nhà vật lý Hans Bethe (giải Nobel năm 1967), sau đó lần lượt là giáo sư tại Đại học Birmingham (Anh) rồi Đại học Washington (Seattle) đến nay.

Thouless có nhiều đóng góp về lý thuyết hệ thống mở rộng của các nguyên tử, electron và các hạt nucleon. Ông cũng nghiên cứu và xuất bản các công trình về hiện tượng siêu dẫn và hạt nhân...

Nhà khoa học Thouless sẽ được một nửa của 8 triệu kronor Thuỵ Điển (937.000 USD), trong khi hai nhà khoa học còn lại chia đôi nửa phần thưởng còn lại. 

Kể từ năm 1901 đến năm 2015, giải Nobel Vật lý đã được trao 109 lần cho 200 cá nhân. Người trẻ nhất nhận giải là Lawrence Bragg, 25 tuổi vào năm 1915 trong khi người lớn tuổi nhất được vinh danh là Raymond Davis Jr, 88 tuổi, vào năm 2002.

John Bardeen là nhà khoa học duy nhất 2 lần nhận giải Nobel Vật lý cho công trình nghiên cứu chất bán dẫn và siêu dẫn.

Năm ngoái, hai nhà khoa học Takaaki Kajita (Nhật Bản) và Arthur B. McDonald (Canada) được trao giải Nobel Vật lý cho công trình nghiên cứu chứng minh hạt neutrino có khối lượng. Phát hiện này làm thay đổi hiểu biết của nhân loại trong lĩnh vực nghiên cứu vũ trụ.

Hôm 3/10, mùa giải Nobel 2016 chính thức khởi động với giải Nobel Y sinh trao cho nhà khoa học Nhật Bản Yoshinori Ohsumi. Giáo sư của Viện Công nghệ Tokyo được vinh danh cho khám phá về cơ chế tự thực (tự ăn chính mình) và tái tạo của tế bào.

Những giải sẽ được công bố tiếp theo gồm Hóa học (ngày 5/10), Hòa bình (7/10) và Kinh tế (10/10). Ủy ban chưa định ngày để trao giải Nobel Văn chương.

Nobel Y sinh vinh danh nghiên cứu về sự tự thực của tế bào

Giải Nobel Y sinh 2016 được trao cho nhà khoa học Nhật Bản Yoshinori Ohsumi vì công trình nghiên cứu về cơ chế tự thực (tự ăn chính mình) và tái tạo của tế bào.

Từ bản cáo phó 'nhầm' tới giải Nobel danh giá

Alfred Nobel có thể đã không suy nghĩ về di sản hay bất cứ giải thưởng nào dành cho đời sau, nếu ông không đọc được bản cáo phó của... chính mình.

  • Giải Nobel

    Giải Nobel

    Giải Nobel được đặt theo tên của nhà phát minh, kỹ sư Afred Nobel là một tập hợp các giải thưởng quốc tế được tổ chức trao thưởng hằng năm kể từ năm 1901 cho những cá nhân đạt thành tựu trong lĩnh vực vật lý, hoá học, y học, văn học, hòa bình và khoa học kinh tế. Lễ trao giải được tổ chức hàng năm vào ngày 10 tháng 12 tại Stockholm, Thụy Điển (trừ giải hòa bình tổ chức ở Oslo, Na Uy). Mỗi người đoạt giải sẽ được nhận huy chương vàng, bằng tốt nghiệp và một khoản tiền được quyết định bởi Quỹ Nobel.

    Bạn có biết: Từ năm 1901 đến năm 2016, giải thưởng Nobel đã được trao tặng 579 lần cho 911 người và các tổ chức.

    • Lần đầu tiên: 1901
    • Được trao bởi: Viện khoa học Hoàng gia Thụy Điển, Viện Karolinska, Hội đồng Nobel Na Uy
  • Anh

    Anh
    • Thủ đô: London
    • Diện tích: 243.600 km²
    • Dân số: 66,02 triệu (WorldBank, 2017)
    • Đơn vị tiền tệ: Bảng Anh
    • Ngôn ngữ: Tiếng Anh
    • GDP: 2.622 tỷ USD (WorldBank, 2017)
  • Canada

    Canada
    • Thủ đô: Ottawa
    • Diện tích: 9.984.700 km2
    • Dân số: 36,71 triệu (WorldBank, 2017)
    • GDP: 1.653 tỷ USD (WorldBank, 2017)
    • Đơn vị tiền tệ: Đô la Canada
    • Mã điện thoại: +1
    • Ngôn ngữ: Tiếng Anh và tiếng Pháp

Minh Anh - Đông Phong

Bình luận

Bạn có thể quan tâm

Nobel Canada Thế giới